2. Ünite · 6. Sınıf

Kuvvetin Etkisinde Hareket

Bu sayfada ünite sırası korunarak önce bileşke kuvvet, dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetler; ardından alınan yol, yer değiştirme, sürat ve hız kavramları birlikte işlenir.

🧲 Kuvvet 🏁 Hareket 📝 Hızlı Tekrar
Bu üniteyi yazdırırken deney alanları gizlenir, konu anlatımı ve özet bölümleri kalır.
🧲

Bileşke Kuvvet

Aynı doğrultudaki kuvvetleri karşılaştır, bileşke kuvveti bul ve dengenin nasıl oluştuğunu gör

Kuvvet Laboratuvarı

Kutunun solundan ve sağından uygulanan kuvvetleri değiştir. Bileşke kuvvet sıfırsa denge oluşur; sıfırdan farklıysa cisim hareket yönünde değişim yaşar.

Kuvvet Notları

Kitaptaki ilk bölümde yalnızca kuvvetin büyüklüğü değil; uygulama noktası, yönü ve doğrultusu da vurgulanır. Bu özellikler bileşke kuvveti anlamak için önemlidir.

Kuvvetin özellikleri Bir kuvvetin uygulama noktası, yönü, doğrultusu ve büyüklüğü vardır. Kuvvet oku bu özellikleri göstermeye yardım eder.
Bileşke kuvvet Bir cisme etki eden kuvvetlerin yaptığı toplam etkiyi tek başına gösterebilen kuvvete bileşke kuvvet denir.
Dengelenmiş kuvvetler Zıt yönlü kuvvetler birbirini dengeleyip bileşke kuvveti sıfır yaparsa dengelenmiş kuvvetler oluşur.
Dengelenmemiş kuvvetler Bileşke kuvvet sıfır değilse cisim hızlanabilir, yavaşlayabilir ya da yön değiştirebilir.
Aynı yönlü kuvvetler toplanır.
Zıt yönlü kuvvetler çıkarılır.
Bileşke sıfırsa denge vardır.
Yön, doğrultudan farklıdır.
🏁

Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket

Alınan yol ile yer değiştirme farkını gör ve bu farkın sürat ile hız hesabını nasıl değiştirdiğini incele

Hareket Karşılaştırma Pisti

Parkur türünü seç. Düz parkurda alınan yol ile yer değiştirme eşit olabilir; geri dönüşlü ya da kapalı parkurda ise farklılaşır. Süreyi ve toplam yolu değiştirerek ortalama sürat ile ortalama hızı karşılaştır.

Yol, Yer Değiştirme, Sürat ve Hız

İkinci bölümde vurgulanan fark şudur: sürat alınan yolla, hız ise yer değiştirmeyle ilişkilidir. Bu yüzden aynı yol her zaman aynı hız anlamına gelmez.

Alınan yol Hareketlinin izlediği toplam yol uzunluğudur. Yönlü bir büyüklük değildir.
Yer değiştirme Başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki doğrusal ve yönlü uzaklıktır. Hareketli geri dönerse alınan yoldan küçük olabilir.
Ortalama sürat Alınan yolun zamana bölünmesiyle bulunur. Birimi m/sn olabilir.
Ortalama hız Yer değiştirmenin zamana bölünmesiyle bulunur. Yön bilgisiyle yorumlanır.
Düz parkurda yol ve yer değiştirme eşit olabilir.
Geri dönüşlü parkurda yol daha büyüktür.
Kapalı turda yer değiştirme sıfır olabilir.
Sürat skaler, hız yönlü olarak düşünülür.
Kısa ipucu: Başlangıç noktasına geri dönülen hareketlerde sürat sıfır olmaz; ama ortalama hız sıfır olabilir.
📝

Hareket Güncesi ve Hızlı Tekrar

Ünitenin iki ana bölümünü kısa kutularla toparla ve günlük hayattaki karşılıklarını hatırla

Hareket Güncesi

Bisiklet frenine basmak, halat çekmek, topa vurmak ya da parkurda koşmak gibi örnekler kuvvet ile hareket arasındaki ilişkiyi günlük hayatta görünür kılar.

Halat çekme oyunu İki takım eşit kuvvet uygularsa bileşke kuvvet sıfır olabilir. Eşitlik bozulursa halat bir yöne hareket eder.
Fren yapan bisiklet Dengelenmemiş kuvvet cismin yavaşlamasına neden olabilir.
Düz koşu parkuru Başlangıçtan bitişe düz gidildiğinde alınan yol ile yer değiştirme aynı değeri verebilir.
Geri dönülen yol Kişi geri döndüğünde alınan yol artar; ama yer değiştirme aynı hızla artmaz, hatta sıfıra kadar düşebilir.
Özet fikir: Kuvvet hareketi değiştirir; hareketi yorumlarken de yalnızca yol değil, başlangıç ve bitiş noktaları da dikkate alınır.

Hızlı Ünite Tekrarı

Aşağıdaki kutular 2. ünitenin temel kavramlarını birlikte hatırlatır.

Kuvvet
Uygulama noktası, yönü, doğrultusu ve büyüklüğü olan etkidir.
Bileşke Kuvvet
Birden çok kuvvetin toplam etkisini gösterir.
Dengelenmiş
Bileşke kuvvet sıfırdır.
Dengelenmemiş
Bileşke kuvvet sıfırdan farklıdır.
Alınan Yol
İzlenen toplam yol uzunluğudur.
Yer Değiştirme
Başlangıç ve bitiş arasındaki doğrusal, yönlü mesafedir.
Sürat
Alınan yolun zamana oranıdır.
Hız
Yer değiştirmenin zamana oranı ile düşünülür.